ރަޝިޔާގެ ޝާހީ ރަސްކަމުގެ ތާރީޚު ދުށް އެންމެ އަނިޔާވެރި ރާޖާއަކީ، އިވާން ރާޖާކަމަށް ބުނެވެއެވެ. 40 އަހަރުވަންދެން ރަޝިޔާގެ ރަސްކަންކުރި އިވާން ރާޖާ އުފަންވީ 1530މ. ވަނަ އަހަރުއެވެ. އޭނާގެ ޢުމުރުން 14 އަހަރުގައި ރަސްކަން ލިބިއްޖެއެވެ. މީނާ މަޝްހޫރުވީ އިވާން (4) ގެ ނަމުންނެވެ. އިވާނަށް ރަޝިޔާގެ ރަސްކަން ލިބުނީ، އޭނާގެ ބައްޕަ، ވާސިލީ (3) ނިޔާވީމައެވެ.

އިވާނަށް ޕްރިންސެއްގެ މަޤާމް ރަސްމީގޮތުން ލިބުމާއެކު، ބާރު ވަޒަންކޮއްލުމުގެ ގޮތުން، ރަޝިޔާގެ ޝާހީ ޢާއިލާގެ އަމީރަކު ހައްޔަރުކުރުމަށް އެންގިއެވެ. މިއަމުރާއެކު، ޝާހީ ފޯސް ނުކުމެ، އެއަމީރު ހައްޔަރުކޮށް، އަނިޔާކުރުމަށްފަހު ޤަތުލުކޮއްލިއެވެ.

އިވާނަށް ރަސްކަން ލިބުމާއެކު (ޢުމުރުން 14 އަހަރުގައި) އޭނާގެ ލަސްކަރީން އެއްކޮށް، އޭނާ އިންނާނެ ކުއްޖަކު ހޯދައިދިނުމަށް އަމުރުކުރިއެވެ. ބަރާބަރު 40 ދުވަހުގެތެރޭ ރަޝިޔާގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން، ފަނަރަސަތޭކަ އަންހެންކުދިން، މޮސްކޯއަށް ޖަމާކުރެވިއްޖެއެވެ. އިވާން ރާޖާ އެހުރިހާ ކުދިންނާ، ލޯބީގެގޮތުން ބައްދަލުކުރިއެވެ. އެއަށްފަހު، އޭގެތެރެއިން އެއްކުއްޖަކާ ކައިވެނިކޮށް، ބާކީތިބި (1499) ކުދިން ޤަތުލުކޮއްލިއެވެ. އޭގެފަހުން އިތުރު 7 އަނބީން ހޯދިއެވެ. އީވާން ރާޖާގެ ޙަޔާތުގައި އޭގެތެރެއިން 5 އަނބީން ނިޔާވެއްޖެއެވެ. އެއާއެކު، އެމީހުންނަށް ދީފައިވާ ތަކެއްޗާއި، އެމީހުންގެ ޢާއިލާގެ މުދަލާއި ގެދޮރު، ގަނޑުވަރަށް ނަގައި، އެޢާއިލާތައް މަގުމަތި ކޮއްލިއެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ދަނޑުފަނގުގައި ރޯކޮއްލިއެވެ.

އިވާން ރާޖާގެ އުފަލަކީ، އޭނާގެ ގާތް ރައްޓެހިންއެދޭ ރީތި އަންހެންކުދިން، ގަދަކަމުން ކުރެމްލިންއަށްގެނެސް، ރޭޕްކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދިނުމަށްފަހު، އެހުރިހާ އަންހެންކުދިން ޤަތުލު ކުރުމެވެ. މިގޮތަށް، ފިރިހެންކުދިން ގެނެވޭ ފަހަރުގައި، އެފިރިހެން ކުދިންވެސް ޤަތުލުކުރެއެވެ.

ރަސްކަމުން 3 ވަނަ އަހަރު، މޮސްކޯގައި އަލިފާން ރޯވިއެވެ. މިކަން ކުރިބަޔަކީ، މޮސްކޯގެ ސިހުރުހާހޫރަ ހަދާ މީހުންކަމަށް، ރާޖާގެ އެކުވެރިން ލަފާދިނެވެ. އެޔާއެކު، ތުހުމަތު ކުރެވުނު އެންމެން (ސިޙުރު ވެރިންނާއި، ރަސްކަމަށް ފާޑުކިޔާމީހުން) އެއްކޮށް އެއެންމެން ޤަތުލު ކުރިއެވެ. މޮންގޯލިޔާގެ ތަތާރުން ރަޝިޔާއާ ޙަމަލަދިންހިނދު، އިވާން ރާޖާ، ތަތާރުންނާ ހަނގުރާމަކޮށް، ކާމިޔާބު ހޯދައި، ތަތާރުންގެ 40،000 މީހުން ޤަތުލު ކޮއްލިއެވެ.

އިވާން ރާޖާގެ އަނންބަކު ނިޔާވުމުން، ޕޮލެންޑުގެ އަމީރާއަކާ ކައިވެނިކުރުމަށް ގަސްތުކޮށް، ޕޮލެންޑުގެ ރާޖާއަށް އެކަން އެންގިއެވެ. ރާޖާ އެންގިކަމަށް ވަނީ، އެދަރިފުޅު ފިންލެންޑުގެ އަމީރަކާ ކައިވެނިކުރުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ކަމުގައެވެ. މިމައްސަލާގައި، އިވާން ރާޖާ ލަޝްކަރާއެކު ޕޮލެންޑަށް އެރިއެވެ. މީގެތެރެއަށް، ސުވިޑުންގެ ރާޖާވަދެ، ފިންލެންޑުގެ އަމީރު ހައްޔަރުކޮށް، ޕޮލެންޑުގެ އަމީރާ، އިވާން ރާޖާއަށް ދިނުމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ. މިކަން އެނގުމުން، ޕޮލެންޑުގެ އަމީރު، ސުވިޑުންގެ ރާޖާ ގަތުލުކޮށް، ސުވިޑުންގެ ރަސްކަމަށް އިސްވެއްޖެއެވެ. މީގެތެރޭގައި، ތަތާރުންނާއި، އޮޓަމަންޓާކު މީހުން މޮސްކޯއަށް އަރައިގަތެވެ. ނަމަވެސް، ކާމިޔާބުކުރީ އިވާން ރާޖާއެވެ. ބަދަލު ހިފުމުގެގޮތުން ލިތުއޭނިޔާއަށް ލަޝްކަރު ފޮނުވައި، ޤަތުލުޢާއްމު ހިންގައި، އެރަށް ލޭގަނޑަކަށް ހަދައިލިއެވެ. އަދި، ރަޝިޔާއިން 3،000 މީހުން ޤަތުލުކޮއްލިއެވެ. ރާޖާ އިވާން ނިޔާވީ، ފާދިރީއަކަށް ހުއްޓާ، ޒަހަރެއް ބޮވިގެންނެވެ.